Home

Main Menu

Szukaj


Designed by:
SiteGround web hosting Joomla Templates
Spotkanie z Elżbietą Piskorz-Branekovą
W środę 22 sierpnia w Galerii Przy Fabryczce odbyło się spotkanie z Elżbietą Piskorz-Branekovą - autorką książki „Polskie stroje ludowe”.  
 
Elżbieta Piskorz Branekova jest absolwentką Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego (Katedra Etnografii), studia magisterskie ukończyła w 1973 roku. Od 1974 do 2010 r. była pracownikiem Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, gdzie pracowała na różnych stanowiskach, a od roku 1991 jako Kurator Działu Etnografii Polski i Europy.
 
Zamiłowanie, jakie Pani Elżbieta żywi do polskiej tradycji ludowej sprawiło, że autorka napisała szereg dzieł na ich temat. Jako kurator działu Etnografii Polski i Europy Elżbieta Branekova wydała trzytomowy album zatytułowany „Polskie Stroje Ludowe”, w którym opisane zostały tradycyjne ubiory noszone w 63 regionach etnograficznych Polski.

 
Krakowiacy Zachodni 
 
Podczas wykładu wzbogaconego o prezentację multimedialną autorka przybliżyła słuchaczom ok. 20 strojów regionalnych, mi.in: strój Krakowiaków Zachodnich uznany za strój narodowy w XIX w. Najbardziej znanym i utożsamianym z regionem elementem była czerwona czapka  rogatywka z przymocowanym pękiem piór pawich i wstążkami. Noszono je najczęściej do białej sukmany, która podobnie jak kaftan była bogato zdobiona guzikami z mosiądzu i masy perłowej oraz chwostami. Portki wpuszczano w buty, a przy pasach mocowano brzdękadła, które dzwoniły w czasie tańca. Najważniejszym nakryciem głowy mężatki były chusty czepcowe wiązane w określony sposób. Panny splatały włosy w warkocze i wpinały w nie wstążki. Przyszłe żony i druhny nosiły  wieńce. Kobiece gorsety szyto z sukna lub aksamitu i bogato zdobiono. Zakładano je do koszul z karczkiem. Krakowianki nosiły również różnego rodzaju kaftany, najbardziej cenione były katany – gorsety z doszywanymi rękawami. Spódnice były najczęściej w kolorze zielonym, niebieskim, czerwonym lub białym i sięgały zawsze do kostek. Zapaski szyto zazwyczaj z tego samego materiału. Były długie i szerokie, zdobiono je haftem atłaskowym i angielskim. Najpowszechniej noszonym obuwiem były czarne trzewiki na obcasie. Krakowiacy zarówno kobiety jak i mężczyźni powszechnie nosili biżuterię z korali naturalnych lub chlebowych.
 
 
 
strój podhalański
 
Równie rozpoznawalnym strojem jest strój górali podhalańskich. Typowe dla tego ubioru na tym obszarze są kapelusze z „kostkami” (muszelkami), bogato zdobione pasy bacowskie i spodnie z parzenicami. Uzupełnienie męskiego stroju stanowiły dekoracyjne fajki i ciupagi. Kobiety przywdziewały bogato zdobione koszule, a na nie sznurowane gorsety podkreślające figurę. Nosiły długie do kostek spódnice z barwionego płótna, najczęściej niebieskie lub granatowe w białe wzory tzw. farbanice, później zastąpiły je różnokolorowe spódnice z perkali. Okryciem głowy góralki były wiązane pod brodą chustki (szmatki). Zarówno kobiety jak i mężczyźni nosili kierpce.
 

Strój z Wilanowa
 
Elżbieta Piskorz-Branekova omówiła także ubiór zamożnych chłopów z Wilanowa, który zachował się jedynie w przekazach pisemnych i ikonografii. Tradycyjnym strojem, który również nie przetrwał do naszych czasów jest archaiczny, skromny w kroju strój biłgorajski z Lubelszczyzny – wykonany prawie w całości z lnu w czasie II wojny światowej posłużył za opatrunki i dziecięce pieluchy. Charakterystycznym kobiecym nakryciem głowy w tym regionie była hamełka i narzucany na nią rańtuch. Mężczyźni zaś nosili gamerkę tzw. czapkę na cztery powiaty. 
 
 
 
Strój biłgorajski
 
 
 
Strój krzczonowski
 
Za typowy strój Lubelszczyzny, choć noszony na niewielkiej części tego terytorium uważany był również strój krzczonowski. Wyróżniała go znacznie krótsza (ok. 30 cm) suto marszczona zapaska okalająca w pasie figurę. Krótkie były również męskie kaftany zdobione welurowymi pasami i tasiemkami. Ubiór krzczonowski jest powszechnie noszony przez członków zespołów folklorystycznych jako kostium sceniczny. 
 
Wśród prezentowanych strojów znalazł się również kurpiowski strój z Puszczy Zielonej. Określenie Kurpie wywodzi się od nazwy plecionych z łyka łapci (kurpi) noszonych przez mieszkańców puszczy. Ubiór Kurpiów na całym obszarze Puszy Zielonej nie różnił się ani krojem, ani kolorystyką. W stroju męskim dominowała barwa brązowa, w kobiecym biel i czerwień. Najpopularniejszym nakryciem głowy mężczyzny był kapelusz zwany „grzybkiem”, noszono także kapelusze z preparowanych korzeni jałowca. Ważnym dodatkiem była laska i skórzana torba. Dziewczęcym nakryciem głowy było typowe dla tego regionu „czółko” ozdobione tasiemkami i cekinami, a z lewej strony bukietem sztucznych kwiatów i zwisającymi wstążkami. Kobiety zamężne nosiły jasne chustki. Dodatkiem do kobiecego stroju była biżuteria z miejscowego bursztynu kopalnego.
 
 
Strój Kurpi Puszczy Zielonej
 
 
 
Strój łowicki
 
Najbardziej efektownym, znanym wszystkim strojem pochodzącym z Mazowsza jest pasiasty strój łowicki zdobiony aksamitkami, koralikami oraz polskim, a później ruskim szyciem. Początkowo były to motywy geometryczne, z czasem zastąpiły je kolorowe kwiaty. Mężczyźni nosili filcowe kapelusze przybrane kolorową włóczką i cekinami oraz srebrzonym drutem. Kamizelka zwana lejbikiem sięgała do bioder, przy szyi miała niewielki kołnierzyk. Pod spencerek Łowiczanie nosili „przyodzik”, haftowany krawat o prostokątnym kształcie. Spodnie wpuszczano w buty. Kobiety przykrywały głowy chustami. Kiecka powstała przez zszycie spódnicy i stanika. Aby była sztywna podklejano ją nakrochmaloną bawełną. Kobiece spencerki, które przysłaniały stanik kiecki było bogato dekorowane. Łowiczanki nosiły wysokie sznurowane trzewiki. Biżuteria była zróżnicowana – noszono mocno czerwone korale, bursztyny, w późniejszym okresie pomiędzy korale dowieszano medaliki i krzyżyki.
 
Stroje ludowe  podlegały nieustannym przemianom i wpływom. Ich różnorodność uzależniona była od regionu, przynależności do określonej warstwy i grupy społecznej.  Bogactwo tradycyjnego ubioru związane było również ze stanem cywilnym, podkreślało rangę uroczystości, czy święta oraz odzwierciedlało lokalne upodobania.
 
Nie sposób wymienić i opisać wszystkich strojów regionalnych Polski, dlatego też zachęcamy do zapoznania tą szczegółowo opisaną i bogato ilustrowaną publikacją.
 
obraz 011obraz 012obraz 014
obraz 017obraz 019
 
 
Paulina Kwiek
Oprac. na podstawie wykładu
E. Piskorz-Branekovej oraz publikacji
„Polskie stroje ludowe” jej autorstwa.
Zdjęcia: Wydawnictwo Muza